HOW TO UNDERSTAND COMMUNITY ARCHIVES IN POLAND
RESEARCH CONTEXTS AND CHALLENGES
Palavras-chave:
Community archives, Independent archives, Archives in Poland, Archival research, Archive impactResumo
Community archives are becoming an increasingly important part of the cultural heritage landscape in many parts of the globe, including Poland. However, the scholarship largely concerns countries from the Anglophone milieu. The article, referring primarily to the Polish- and English-language literature and emphasizing the local characteristics of community archives, describes the context related to the Polish research project ‘The impact of independent community archives’ launched in 2023 (ongoing at the time of writing the article). Elements of this context include: the current shift in the archival science discipline in Poland; the Polish community archives landscape; the affective turn in archival studies; local research on community archives; and the formal side of academic career development and scholarly research in Poland. The article also addresses research design and methodology, risks, challenges, and hopes connected with this project.
Referências
ALENCAR, Maíra Fernandes. Arquivos Comunitários: Uma das práticas de lutas do ativismo arquivístico. Giro da Arquivo. [s.l.], 27 January 2026. Available at https://girodaarquivo.substack.com/p/arquivos-comunitarios-uma-das-praticas.
ANDAUR GÓMEZ, Gabriela. Archivos comunitarios en Santiago de Chile: características generales y reflexiones sobre su estudio. In: ANDRADE, Ana Célia Navarro de (ed.). Arquivos, entre tradição e modernidade: conferências e trabalhos premiados com menção honrosa, apresentados no XI Congresso de Arquivologia do Mercosul. 2. ed. São Paulo: Associação de Arquivistas de São Paulo, 2017, p. 223–231.
BASTIAN, Jeannette A. Radical Recordkeeping: How Community Archives Are Changing How We Think About Records. In: MIZRUCHI, Susan L. (ed.). Libraries and Archives in the Digital Age. Cham: Springer International Publishing, 2020, p. 69–82.
BHEBHE, Sindiso; NGOEPE, Mpho. Ethno-community archiving: selected case studies in Zimbabwe with emphasis on oral history. African Identities, [s.l.], v. 21, n. 2, p. 306–323, 2023. DOI: 10.1080/14725843.2021.1910012.
BROPHY, Peter. The Development of a Model for Assessing the Level of Impact of Information and Library Services. Library and Information Research, [s.l.], v. 29, n. 93, p. 43–49, 2005. DOI: 10.29173/lirg200
CASWELL, Michelle. Urgent Archives: Enacting Liberatory Memory Work. London: Routledge, 2021.
CASWELL, Michelle; CIFOR, Marika; RAMÍREZ, Mario H. “To Suddenly Discover Yourself Existing”: Uncovering the Impact of Community Archives. The American Archivist, Chicago, v. 79, n. 1, p. 56–81, 2016. DOI: 10.17723/0360-9081.79.1.56.
CENTRUM ARCHIWISTYKI SPOŁECZNEJ. Archiwiści społeczni o sobie. Warszawa, [202-]a. Available at: https://cas.org.pl/strefa-inspiracji/archiwisci-spoleczni-o-sobie/
CENTRUM ARCHIWISTYKI SPOŁECZNEJ. Baza Archiwów Społecznych. Warszawa, [202-]b. Available at: https://cas.org.pl/baza-archiwow/
CHORĄŻYCZEWSKI, Waldemar. Archiwa społeczne jako fenomen kulturowy. In: CZARNOTA, Tomasz; KONSTANKIEWICZ, Marek (eds.). Archiwa organizacji pozarządowych w Polsce. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, p. 9–22.
CIFOR, Marika. Affecting relations: introducing affect theory to archival discourse. Archival Science, [s.l.], v. 16, n. 1, p. 7–31, 2016. DOI: 10.1007/s10502-015-9261-5.
CIFOR, Marika; CASWELL; Michelle; MIGONI, Alda Allina; GERACI, Noah, “What We Do Crosses over to Activism”: The Politics and Practice of Community Archives. The Public Historian, Oakland, v. 40, n. 2, p. 69–95, 2018. Available at: https://www.jstor.org/stable/26504393.
COMUNITY ARCHIVES DEVELOPMENT GROUP. The Impact of Community Archives. Summary of Independent Research Commissioned by the Community Archives Development Group (CADG). [London?], 2007. Available at: https://www.communityarchives.org.uk/content/resources/resources/resources-produced-by-cahg/impact-of-community-archives-getting-started/report
CRESWELL, John W. Projektowanie badań naukowych: metody jakościowe, ilościowe i mieszane. Translated by: Joanna Gilewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.
CZARNOTA, Tomasz. Komu są potrzebne społeczne archiwa? Archiwista Polski, [s.l.], v. 64, n. 4, p. 15–32, 2011.
DANIELS, Morgan; YAKEL, Elizabeth. Uncovering Impact: The Influence of Archives on Student Learning. The Journal of Academic Librarianship, [s.l.], v. 39, n. 5, p. 414–22, 2013. DOI: 10.1016/j.acalib.2013.03.017.
DERFERT-WOLF, Lidia. Badanie społecznego i ekonomicznego wpływu bibliotek publicznych: Przegląd metod i praktyk stosowanych w świecie. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 2018. Available at https://www.researchgate.net/publication/331894779_Badanie_spolecznego_i_ekonomicznego_wplywu_bibliotek_publicznych_Przeglad_metod_i_praktyk_stosowanych_w_swiecie
DUFF, Wendy M.; CASWELL, Michelle. Methodologies for Archival Impact Studies. In: WALLACE, David A.; DUFF, Wendy M.; SAUCIER, Renee; FLINN, Andrew (eds.). Archives, Recordkeeping and Social Justice. London: Routledge, 2020, p. 52–69.
DUFF, Wendy M; CHERRY, Joan M. Archival Orientation for Undergraduate Students: An Exploratory Study of Impact. The American Archivist, Chicago, v. 71, n. 2, p. 499–529, 2008. DOI: 10.17723/aarc.71.2.p6lt385r7556743h
FILIPCZAK, Teresa. Zbiory Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie. Archiwista Polski, [s.l.], v. 55, n. 3, p. 33–45, 2009.
FLINN, Andrew. The Impact of Independent and Community Archives on Professional Archival Thinking and Practice. In: HILL, Jennie (ed.). The Future of Archives and Recordkeeping. London: Facet Publishing, 2010, p. 145–169.
FLINN, Andrew; STEVENS, Mary; SHEPHERD, Elizabeth. Whose Memories, Whose Archives? Independent Community Archives, Autonomy and the Mainstream. Archival Science, [s.l.], vol. 9, nos. 1–2, p. 71–86, 2009. DOI: 10.1007/s10502-009-9105-2
GABIOLA, Joyce; BRILMYER, Gracen; CASWELL, Michelle; ZAVALA, Jimmy. “It’s a Trap”: Complicating Representation in Community-Based Archives. The American Archivist, Chicago, v. 85, n. 1, p. 60–87, 2022. DOI: 10.17723/2327-9702-85.1.60.
GABIOLA, Joyce; CASWELL, Michelle. “Are You A Spy?”: The Methodological Challenges of Studying Community Archives. In: Society of American Archivists Annual Meeting Research Forum, 11., 2017, Portland, OR. Proceedings of the Society of American Archivists Annual Meeting Research Forum. Portland, OR: Society of American Archivists, 2017. Available at: https://www2.archivists.org/sites/all/files/2017_SAAproceedings_GabiolaCaswell_revised.pdf
GILLILAND, Anne J. Archival and Recordkeeping Traditions in the Multiverse and Their Importance for Researching Situations and Situating Research. In: GILLILAND, Anne J.; MCKEMMISH, Sue; LAU, Andrew J. (eds.). Research in the Archival Multiverse. Clayton: Monash University Publishing, 2017, p. 31–73.
GILLILAND, Anne J.; FLINN, Andrew. Community Archives: what are we really talking about? In: CIRN Prato Community Informatics Conference, 2013. Available at: https://www.monash.edu/__data/assets/pdf_file/0007/920626/gilliland_flinn_keynote.pdf
GILLILAND, Anne J.; ŠTEFANAC, Tamara. Independent Community Archives: Challenging the Status Quo of Private and Public Archives. Atlanti, [s.l.], v. 28, n. 1, p. 207–215, 2018. DOI: 10.33700/2670-451X.28.1.207-215
GILLILAND, Anne J.; ŠTEFANAC, Tamara. Post-x: Community Based Archiving in Croatia. In: BASTIAN, Jeanette; FLINN, Andrew (eds.). Community Archives, Community Spaces: Heritage, Memory and Identity. London: Facet Publishing, London, 2020, p. 165–184.
GIRALDO LOPERA, Marta Lucia. Archivos comunitarios de sobrevivientes del conflicto armado: remedios contra el olvido. In: ARENAS GRISALES, Sandra Patricia (ed.). Memoria política en perspectiva latino-americana. Berlín: Peter Lang, 2018, p. 61–76.
GLUZA, Zbigniew. Odkrycie KARTY: niezależna strategia pamięci. Warszawa: Ośrodek Karta - Dom Spotkań z Historią, 2012.
HABILITATION. In: WIKIPEDIA: the free encyclopedia. [San Francisco, CA: Wikimedia Foundation, 2026]. Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Habilitation.
KAPAŁA, Adriana; MICHAŁOWSKA, Joanna. W czym możemy pomóc? Raport z badania ankietowego potrzeb archiwów społecznych przeprowadzonego w dniach 31 marca – 20 kwietnia 2020 roku. Warszawa: Centrum Archiwistyki Społecznej, 2020. Available at https://cas.org.pl/wp-content/uploads/2021/03/raport_w_czym_mozemy_pomoc.pdf
KETELAAR, Eric. The Difference Best Postponed? Cultures and Comparative Archival Science. Archivaria, Ottawa, v. 44, p. 142–148, 1997. Available at: https://archivaria.ca/index.php/archivaria/article/view/12201
KOWAL, Bogumiła. Archiwum Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu. In: CZARNOTA, Tomasz; KONSTANKIEWICZ, Marek (eds.). Archiwa organizacji pozarządowych w Polsce. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, p. 89–106.
KRAUSE, Magia G. Undergraduates in the Archives: Using an Assessment Rubric to Measure Learning. The American Archivist, Chicago, v. 73, n. 2, p. 507–34, 2010. DOI: 10.17723/aarc.73.2.72176h742v20l115.
KVALE, Steinar. InterViews: Wprowadzenie do jakościowego wywiadu badawczego. Translated by: Stanisław Zabielski. Białystok: Trans Humana, 2004.
LEE, Kyong Rae. The Politics and Governance of ‘Maeul’ Community Archives in South Korea. The Korean Journal of Archival Studies, [s.l.], v. 45, p. 51–82, 2015. Available at: https://journal.kci.go.kr/ksas/archive/articleView?artiId=ART002016786
LIAN, Zhiying. Dancing with the State: The Emergence and Survival of Community Archives in Mainland China. Archives and Manuscripts, [s.l.], v. 49, n. 3, p. 228–243, 2021. DOI: 10.1080/01576895.2021.1958237.
MELON, Maciej. Diagnoza problemów związanych z trwałością zbiorów społecznych. In: ZIĘTAL, Katarzyna; MELON, Maciej. Strategia wzmacniania trwałości zbiorów społecznych. Warszawa: Centrum Archiwistyki Społecznej, 2023, pp. 25–57.
MICHAŁOWSKA, Joanna. Archiwum społeczne w organizacji pozarządowej – sytuacja obecna i szanse rozwoju na podstawie działalności Archiwum Ośrodka KARTA. In: CZARNOTA, Tomasz; KONSTANKIEWICZ, Marek (eds.). Archiwa organizacji pozarządowych w Polsce. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2015, p. 71–76.
MILES, Matthew B; HUBERMAN, A. M. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. 2. ed. Thousand Oaks: Sage Publications, 1994.
MINCZYKOWSKA, Katarzyna, Społeczne ośrodki dokumentacji dziejów konspiracji 1939–1945 w Polsce. Archiwista Polski, [s.l.], v. 30, n. 2, p. 39–50, 2003.
MURZYN-KUPISZ, Monika. Społeczno-ekonomiczne oddziaływanie muzeów oraz ich relacje z otoczeniem. In: ANDRZEJKOWICZ, Katarzyna; ŻMIJEWSKA, Katarzyna (eds.). Muzea w 2018 roku. Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, 2018, p. 26–73. Available at: https://statystykamuzeow.pl/storage/do%20pobrania/Publikacje/Statystyka%20muzeow_2018_PL.pdf
PANKOWSKA-DOWGIAŁO, Małgorzata (ed.). Podręcznik dla archiwistów społecznych. Warszawa: Centrum Archiwistyki Społecznej, 2023.
POLL, Roswitha. Bibliography: Impact and Outcome of Libraries. [S.l.]: IFLA, 2018. Available at https://www.ifla.org/wp-content/uploads/files/assets/statistics-and-evaluation/publications/bibliography_impact_and_outcome_2018.pdf
POLSKA. Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. O narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, Dz. U.: [Warszawa], n. 38, poz. 173, 1983 Nr 38. Available at: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19830380173/U/D19830173Lj.pdf
POLSKIE TOWARZYSTWO SOCJOLOGICZNE. Kodeks Etyki Socjologa: Uchwalony przez Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Socjologicznego dnia 25 marca 2012 r. [Warszawa]: Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, 25 March 2012. Available at https://pts.org.pl/wp-content/uploads/2016/04/kodeks.pdf
POOLE, Alex H. The Information Work of Community Archives: A Systematic Literature Review. Journal of Documentation, [s.l.], v. 76, n. 3, p. 657–687, 2020. DOI: 10.1108/JD-07-2019-0140.
ROMAN, Wanda Krystyna. Aby pamięć nie zginęła? Polskie Archiwum Wojenne (1915–1921) i jego zbiory. Archeion, [s.l.], v. 120, p. 185–202, 2019. DOI: 10.4467/26581264ARC.19.009.11818
SPOŁECZNY. In: Słownik Języka Polskiego: PWN. [s.l.], [202-?]. Available at: https://sjp.pwn.pl/sjp/spoleczny;2523113.html
STĘPNIAK, Władysław. Część zasobu narodowego. In: ZIĘTAL, Katarzyna (ed.). Archiwistyka społeczna. Warszawa: Fundacja Ośrodka KARTA, 2012, p. 14–17.
STOWARZYSZENIE ARCHIWISTÓW POLSKICH. VI Krajowe Sympozjum Archiwalne - Archiwa Rodzinne i Społeczne. Program. Lublin: Stowarzyszenie Archiwistów Polskich, 2024. Available at: https://sap.waw.pl/wp-content/uploads/2024/05/program-konst.pdf.
STRUMIŃSKA-KUTRA, Marta; KOŁADKIEWICZ, Izabela. Studium przypadku. In: JEMIELNIAK, Dariusz (ed.). Badania jakościowe: Metody i narzędzia. Warszawa: PWN, 2012, v. 2, p. 1–40.
SZTUMSKI, Janusz. Wstęp do metod i technik badań społecznych. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 2005.
UCLA COMMUNITY ARCHIVES LAB. Assessing the Affective Impact of Community Archives: A Toolkit. [Los Angeles]: UCLA Community Archives Lab, 2018. Available at https://communityarchiveslab.ucla.edu/toolkit/
UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU. Katedra Archiwistyki i Zarządzania Dokumentacją. Kartki z dziejów toruńskiego ośrodka archiwistyki 1945–2018. [Toruń], [202-]. Available at: https://kaizd.umk.pl/pages/about_kaizd/
WAKIMOTO, Diana K.; BRUCE, Christine; PARTRIDGE, Helen. Archivist as Activist: Lessons from Three Queer Community Archives in California. Archival Science, [s.l.], v. 13, n. 4, p. 293–316, 2013. DOI: 10.1007/s10502-013-9201-1.
WAVELL, Caroline; BAXTER, Graeme; JOHNSON, Ian; WILLIAMS, Dorothy. Impact Evaluation of Museums, Archives and Libraries: Available Evidence Project. Aberdeen: Robert Gordon University, 2002.
WELLAND, Sarah; COSSHAM, Amanda. Defining the Undefinable: An Analysis of Definitions of Community Archives. Global Knowledge, Memory and Communication, [s.l.], v. 68, nos. 8/9, p. 617–634, 2019. DOI: 10.1108/GKMC-04-2019-0049.
WIŚNIEWSKA, Magdalena. History of Community Archiving in Poland. In: FOSCARINI, Fiorella; MACNEIL, Heather; MAK, Bonnie; OLIVER, Gillian (eds.). Engaging with Records and Archives: Histories and Theories. London: Facet Publishing, 2016, p. 195–209.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Archiwum Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej – raport z badań terenowych. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń, 22 January 2025a. Available at: https://repozytorium.umk.pl/handle/item/7169
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Community Archives Pedagogies in Poland and the US: An Attempt at a Comparative Study. Education for Information, [s.l.], v. 41, n. 2, p. 121–140, 2025b. DOI: 10.1177/01678329251323451.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Inaczej to zniknie. Archiwa społeczne w Polsce - wielokrotne studium przypadku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2019.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Oddziaływanie niezależnych archiwów społecznych - Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej. RepOD. Version 1. [Toruń]: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 13 March 2025c. Available at: https://doi.org/10.18150/8CRYJM
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Oddziaływanie niezależnych archiwów społecznych - Psie Archiwum Społeczne. RepOD. Version 1. [Toruń]: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 8 January 2026. DOI: 10.18150/7KV2ID
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena. Psie Archiwum Społeczne – raport z badań terenowych. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń, 19 September 2025d. Available at: https://repozytorium.umk.pl/handle/item/7252, accessed 12 May 2026.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena; KAPAŁA, Adriana. Experts' Opinions on the Impact of Community Archives on Archival Science, Archival Institutions and the Archival Profession. Arhìvi Ukraïni, [s.l.], n. 342, p. 27–60, 2025. DOI: 10.47315/archives2025.342.027
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena; KAPAŁA, Adriana; ROSA, Agnieszka; SIUDA, Kamila. Zaufanie, wrażliwość i delikatność w perspektywie archiwum społecznego na przykładzie Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej w Opolu. Archeion, [s.l.], v. 126, p. 69–98, 2025. DOI: 10.4467/26581264ARC.25.002.21254.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena; KAPAŁA, Adriana; ROSA, Agnieszka; SIUDA, Kamila. A child, a passion, and a mission to fill the gap: Affective, social, and personal impacts of a German minority community archive. Archival Science, [s.l.], v. 26, p. 1–24, 2026. DOI: 10.1007/s10502-025-09522-9.
WIŚNIEWSKA-DREWNIAK, Magdalena; LOWRY, James; KRAVCHENKO, Nadiia. “Maybe in a Few Years I’ll Be Able to Look at It”: A Preliminary Study of Documentary Issues in the Ukrainian Refugee Experience. Archival Science, [s.l.], v. 23, n. 2, p. 247–273, 2023. DOI: 10.1007/s10502-022-09407-1.
WOSIEK, Barbara. Procedure for the Conferment of the Post-Doctoral Degree of Doctor Habilitated. Translated by: Beata Murzyn. [Warszawa?]: Institute of Nuclear Physics: Polish Academy of Sciences, [202-?]. Available at: https://www.ifj.edu.pl/en/institute/scientific-council/pdf/procedure-habilitation.pdf.
YAKEL, Elizabeth; DUFF, Wendy M.; TIBBO, Helen; KRIESBERG, Adam; CUSHING, Amber. The Economic Impact of Archives: Surveys of Users of Government Archives in Canada and the United States. The American Archivist, Chicago, v. 75, n. 2, p. 297–325, 2012. DOI: 10.17723/aarc.75.2.002033qg27366gvt.
YIN, Robert K. Studium przypadku w badaniach naukowych: projektowanie i metody. Translate by: Joanna Gilewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2015.
ZIĘTAL, Katarzyna (ed.). Archiwa społeczne w Polsce: Stan obecny i perspektywy. Warszawa: Fundacja Ośrodka KARTA, 2016. Available at https://cas.org.pl/wp-content/uploads/2021/03/Archiwa_spoleczne_w_Polsce_Stan_obecny_i_perspektywy.pdf
ZIĘTAL, Katarzyna (ed.). Archiwistyka społeczna. Warszawa: Fundacja Ośrodka KARTA, 2012a.
ZIĘTAL, Katarzyna (ed.). Archiwistyka społeczna: Diagnoza i wyzwania. Warszawa: Fundacja Ośrodka KARTA, 2017. Available at https://cas.org.pl/wp-content/uploads/2021/03/archiwistyka-spoleczna-diagnoza-i-wyzwania.pdf.
ZIĘTAL, Katarzyna. Wstęp. In: Katarzyna ZIĘTAL (ed.). Archiwistyka społeczna. Warszawa: Fundacja Ośrodka KARTA, 2012b, p. 7–13.
ZIĘTAL, Katarzyna; MELON, Maciej. Strategia wzmacniania trwałości zbiorów społecznych. Warszawa: Centrum Archiwistyki Społecznej, 2023. Available at: https://cas.org.pl/wp-content/uploads/2023/10/Strategia-trwalosci-zbiorow-spolecznych_CAS.pdf.
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 Magdalena Wiśniewska-Drewniak
Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Autores que publicam nesta revista concordam com os seguintes termos: mantém os direitos autorais e concedem à revista o direito de primeira publicação, com o trabalho simultaneamente licenciado sob a Licença Creative Commons Attribution 4.0 que permite o compartilhamento do trabalho com reconhecimento da autoria e publicação inicial nesta revista.
